Held of antiheld?




Vlak voor de Olympische Spelen in Turijn zag ik een documentaire waarin naast de sporthelden in Italië ook andere grote namen genoemd werden zoals Michelangelo, Da Vinci en pioniers als Marconi. Maar wat ik daarin miste in die rij was de naam van Nobile, de poolonderzoeker. Vandaar dat ik hierover iets wil vermelden. Helaas heeft het onderstaande zich voor mijn geboorte afgespeeld, dus moest ik putten uit de literatuur.


Umberto Nobile

Wie was Umberto Nobile? Hij is in 1885 in de Italiaanse plaats Lauro geboren en was afgestudeerd in de luchtvaarttechniek. Ook werd hij benoemd tot hoogleraar in dit vak. Zijn grote passie waren luchtschepen , hij was de ontwerper van de Norge en de Italia. Na zijn Noordpoolvlucht met de Norge werd hij bevorderd van kolonel tot generaal, om vervolgens tot ontslag gedwongen te worden na zijn rampzalige poolvlucht met de Italia.
Heeft daarna 5 jaar in de dertiger jaren in de Sovjet-Unie gewerkt aan de ontwikkeling van verschillende halfstijve luchtschepen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog verbleef hij in Amerika en keerde in 1944 weer terug in Italië waar hij professor aan de universiteit van Napels werd. Hij wist zich van alle blaam te zuiveren en kreeg zelfs een compliment van de Amerikanen omdat hij aangetoond zou hebben met zijn vlucht dat er geen land was tussen Alaska en Spitsbergen. Met die wetenschap waren zij er namelijk in geslaagd een tocht met een atoomonderzeeër onder het ijs te maken. Umberto Nobile overleed te Rome in 1978 op 92 jarige leeftijd.

Umberto Nobile ondernam twee tochten met een luchtschip naar de Noordpool, een in 1926 met het luchtschip 'Norge' (Noorwegen) en een in 1928 welke rampzalig eindigde. De tocht met de 'Norge' vond plaats van 11 tot 14 Mei 1926 en was een gezamenlijk Noors-Amerikaans-Italiaanse onderneming. Naast Nobile bevonden zich aan boord de Noorse ontdekkingsreiziger Roald Amundsen en de Amerikaanse avonturier Lincoln Ellsworth.
De reis was begonnen in Rome en zou als bestemming Nome hebben, was als zodanig dan ook genoemd van Rome tot Nome (Alaska). De tocht zou over de Noordpool plaatsvinden. De 'Norge' was dan ook het eerste luchtschip dat over de Noordpool en de Poolzee vloog. Alleen noodzaakte het slechte weer het te landen in Teller, een plaats dicht bij het geplande einddoel Nome. Deze landing geschiedde zonder enige schade en het gas werd uit het luchtschip gehaald waarna het uit elkaar genomen werd. De bedoeling was dat het weer verkocht zou worden aan het Italiaanse Gouvernement, maar het viel ten prooi aan souvenirjagers en werd vrijwel geheel vernietigd.
Na deze vlucht brak er een strijd los tussen Nobile en Amundsen over wie de eer toekwam de vlucht geleid te hebben. Dit leidde er toe dat Nobile een nieuwe expeditie op poten zette waarin alleen hij de leiding had, ook al omdat hij vond dat de vlucht niet de resultaten had opgeleverd waarop hij hoopte. Zijn doel was o.a. grote delen van het toen nog onbekende gebied in kaart te brengen.
Vreemd genoeg kreeg hij het niet voor elkaar meteen aan de bouw van een nieuw luchtschip te beginnen. Ondanks het succes met de vlucht van de Norge had hij in eigen land vijanden gekregen die hem op allerlei mogelijke manieren de voet dwars probeerden te zetten. Ook hier bleek dat afgunst daarvoor de reden was. Zijn voornaamste tegenstander was de invloedrijke ondersecretaris voor Luchtvaartzaken, ene Italo Balbo. Zodoende werd er wel naar Nobile geluisterd, maar hij kreeg geen enkele steun bij zijn plannen een nieuw luchtschip te bouwen.
Ook de minister-president Benito Mussolini was niet bijster enthousiast over zijn plannen gezien zijn uitspraak dat Nobile er beter aan deed niet nogmaals het noodlot te tarten.
Het gemeentebestuur van Milaan echter had wel vertrouwen in hem en zorgde ervoor dat er voldoende geld op tafel kwam zodat hij een nieuw luchtschip kon bouwen.
Het luchtschip was qua afmetingen gelijk aan de 'Norge', alleen omdat inmiddels lichtere materialen bestonden en ook gebruikt werden kon de nuttige lading aanzienlijk verhoogd worden, van 8260 kg naar 9488 kg. In het voorjaar van 1928 kwam het luchtschip klaar en werd het uitgerust voor een nieuwe expeditie om wetenschappelijke waarnemingen te doen.
Nobile was de goedgeefsheid van het gemeentebestuur van Milaan niet vergeten en hij ging met zijn luchtschip naar die stad waar hij de bouwnaam N-2 omdoopte in 'Italia'.


De rampvlucht met de 'Italia'

De lezer zal zich waarschijnlijk afvragen waarom dit verhaal de titel draagt, Held of antiheld?
Deze conclusie mag de lezer zelf trekken na het lezen van het onderstaande verhaal waarin in het kort het verloop van deze rampzalige vlucht beschreven wordt.


De route van de 'Italia' op haar laatste fatale vaart van Spitsbergen via Groenland naar de Noordpool en terug.

Op 15 april 1928 verliet het luchtschip de luchthaven van Milaan.
Onderweg werden nog wat reparaties en inspecties uitgevoerd zodat men eindelijk op 6 mei in Koningsbaai op Spitsbergen arriveerde. Daar lag het begeleidingsschip, de 'Città di Milano' al te wachten.

De 'Italia' voor haar laatste vaart te Koningsbaai op Spitsbergen



Na enkele verkenningsvluchten zette men eindelijk onder gunstige weersomstandigheden koers naar de Noorpool, via Groenland, zie kaartje.
De Noordpool werd op 24 mei circa 00:30 bereikt. Vanwege de harde wind en slecht zicht werd er niet geland. Men volstond met het uitwerpen van de Italiaanse vlag, het wapen van de stad Milaan en een door de toenmalige Paus Pius XI meegegeven religieus medaillon en een fors eiken kruis, onder de tonen van 'Giovinezza', een fascistisch lied dat door een grammofoon weergegeven werd. Vervolgens maakten men nog enige rondjes
De bedoeling was daarna door te vliegen maar de weersomstandigheden zagen er niet gunstig uit zodat Nobile op advies van zijn Zweedse meteoroloog besloot naar Koningsbaai terug te keren. Helaas waren de voorspellingen van de meteoroloog niet erg juist en in korte tijd worstelde de 'Italia' zich door de sneeuwstormen. Ook trad enorme ijsafzetting op waardoor door de propellers stukken ijs door de romp geslagen werden. De volgende tegenslag was dat het hoogteroer vast kwam te zitten en begon het luchtschip gevaarlijk te dalen. Nadat Nobile orders had gegeven de motoren te stoppen steeg het weer tot ca. 800 meter omhoog. Maar men bleef met problemen kampen en plotseling helde het luchtschip achterover en begon snel naar beneden te vallen. Zodra de 'Italia' het ijs raakte werden de besturingsgondel en een motorgondel van de romp gescheurd waardoor tien bemanningsleden op het ijs gesmeten werden. De overige zes bemanningsleden ( de totale bemanning bestond uit 16 personen) bevonden zich nog aan boord en door het gewichtsverlies dreef het luchtschip snel weg.
Van hen heeft men nooit meer iets vernomen. Tijdens de crash, die volgens mij niet zoals ik in een verhaal vond op 23 mei plaatsvond en ook niet zoals vermeldt op 81° 14'N en 26°25'W maar op 25 mei en op 81° 14'N en 26°25'O werden behalve de tien genoemde mannen ook wat overlevingspakketten en de noodradio naar buiten geslingerd.
Nobile was er het ergst aan toe, tijdens de val had hij zijn rechterarm en rechterbeen gebroken en ook was een van de mannen tijdens de val omgekomen. Vier anderen waren gewond.
Nog voor men een tent op had kunnen zetten was de marconist al een noodsignaal aan het uitzenden. Ondanks zij wel berichten konden ontvangen werd hun signaal duidelijk niet opgemerkt. Dat gebeurde pas op 6 juni door een jonge Russische zendamateur uit Archangelsk in Rusland. Daarna kwam een uitgebreide hulpverlening op gang, schepen en vliegtuigen werden ingezet. Een drietal bemanningsleden waren te voet over het ijs richting Koningsbaai vertrokken. Op 23 juni slaagde een Zweedse piloot, Einar Lundborg, er in om zijn vliegtuig op het ijs te laten landen. Van wat daarna gebeurde is geen duidelijkheid, in sommige verhalen wordt beweerd dat de piloot opdracht had Nobile als eerste te redden en dat Nobile geëist zou hebben als laatste meegenomen te worden terwijl ook verhalen de ronde doen waarin Nobile zelf eiste als eerste meegenomen te worden. Uit deze onduidelijkheid is de titel van dit verhaal voortgekomen. Want wanneer het laatste juist zou zijn dan zou dit getuigen van een grote lafheid. Maar de ware toedracht zal wel niet meer boven tafel komen.
Ook was er nog een Russische ijsbreker, de 'Krassin' onderweg. Erg snel ging het niet, de bijna 2 meter dikke ijslaag maakte dat de 'Krassin' niet harder kon varen dan 1.35 zeemijlen per uur zodat ze eerst op 12 juli een van de drie op pad gegane mannen zagen. Een van hen was onderweg gestorven en de beide overlevenden werden aan boord van de 'Krassin' gebracht.


De 'Krassin' heeft eindelijk de achtergebleven schipbreukelingen van de 'Italia' bereikt.

Nobile was inmiddels door de Zweden overgebracht op het begeleidingsschip de 'Città di Milano', waar hij meende de reddingsoperatie te kunnen leiden. Maar in werkelijkheid werd hij als het ware gevangen gehouden in zijn hut. Maar het ergste zou nog voor hem komen. Zijn regering beschuldigde hem van lafheid omdat hij de bemanning in de steek gelaten had en het luchtschip de 'Italia' verspeeld. Eenzelfde reactie vertoonden de Noren toen hij later met de geredde bemanning met de 'Città di Milano' in Narvik arriveerde. Weer thuisgekomen in Rome werd hij weliswaar bejubeld door een enorme menigte maar de fascistische pers deed er alles aan hem een slechte naam te bezorgen en wilde dat hij door een krijgsraad berecht zou moeten worden. Zeven maanden na zijn terugkeer werd hij formeel verantwoordelijk gesteld voor de voltrokken ramp.