De Wilhelm Gustloff

De meeste onder ons kennen wel de tragedie van het zogenaamde onzinkbare schip, de Titanic, ook meerdere malen verfilmd. Na een ijsberg geraakt te hebben waardoor de scheepswand over een grote lengte opengereten werd, zonk dit schip op 15 april 1912, dat NB. zijn eerste reis maakte (maiden trip) waarbij 1503 opvarenden het leven lieten.
Ouderen onder ons herinneren zich misschien nog de Lusitania, die tijdens de Wereldoorlog I door een Duitse onderzeeër tot zinken gebracht werd op 7 mei 1915 waarbij 1198 levens verloren gingen.

Maar slechts weinigen zullen de geschiedenis van de verbouwde lijnboten Wilhelm Gustloff, General Steuben en de Goya kennen. Deze schepen waren in de laatste maanden van Wereldoorlog II met vluchtelingen en gewonde soldaten op weg van Gdynia ( Gotenhafen) naar Kiel . Daar zouden de gewonde militairen van boord gaan en daarna zou de schepen doorvaren naar Flensburg om de overige vluchtelingen af te zetten. Geen van de drie bereikte echter Kiel, vrijwel meteen op hun reis werden ze door Russische onderzeeërs getorpedeerd en zonken. Het aantal mensen dat daarbij om het leven kwam was een veelvoud van hen die op de Titanic en Lusitania om het leven kwamen.

De reden voor deze grootscheepse evacuatie was omdat de Russen steeds dichterbij kwamen en men vreesde, niet onterecht overigens, dat deze wraak wilden nemen voor wat hen door de legers van Hitler was aangedaan. De Sovjet troepen verkrachtten vrouwen van alle leeftijden, en alleen de gelukkigen werden doodgeschoten. Velen werden doodgeknuppeld of in stukken gehakt, verkrachte vrouwen werden in een kruishouding op deuren gespijkerd. Geen wonder dat men doodsbang was voor deze naderende troepen. Vandaar dat men in Berlijn snel besloot burgers en gewonde militairen te evacueren. Men slaagde er in tussen januari en de dag van de capitulatie, 8 mei 1945, om meer dan twee miljoen burgers in veiligheid te brengen door ze naar het Westen te vervoeren. Hierbij verloren ongeveer 25.000 mensen het leven dat opmerkelijk laag genoemd mag worden omdat de vluchtenden constant bloot stonden aan aanvallen door vijandelijke vliegtuigen en onderzeeërs. Men was op dat moment ook niet meer in staat dergelijke aanvallen af te slaan.
Het eerst genoemde schip, de Wilhelm Gustloff werd geraakt door 3 torpedo´s gelanceerd door een Russische onderzeeër, de S-13 en zonk in de nacht van 30 januari. Het schip vervoerde op dat moment 10.582 mensen, inclusief bemanning (als passagiersschip was de maximale capaciteit 1865 personen) waarvan er 9343 het leven verloren. Het schip zou binnen 50 minuten gezonken zijn. Andere bronnen spreken van tenminste 5700 en wellicht 7000 slachtoffers en dat het 70 minuten na de inslag van de torpedo's gezonken zou zijn. De overlevenden werden uit het ijskoude water van de Oostzee gehaald door de begeleidende konvooi-schepen.

In veel opzichten was het noodlot van de Wilhelm Gustloff symbolisch voor het geluk van het Derde Rijk. Het schip, een lijnboot van 25.484 BRT was genoemd naar een Zwitserse leider van de NSDAP die één jaar tevoren vermoord was ( 1936). Het moest dienst gaan doen als het vlaggenschip van de KdF beweging ( Kraft durch Freude) welke het voor gewone arbeiders mogelijk maakte goedkope vakanties in het buitenland te vieren. Ze vervoerde toeristen naar de Noorse fjorden en naar de kusten van Portugal en Italië.

Zodra echter de oorlog uitbrak werd het schip overgeschilderd en ingezet als hospitaal schip. Maar als zodanig heeft het geen dienst gedaan, het werd begin 1940 al naar Gdynia ( Gotenhafen) gezonden om daar een drijvend hoofdkwartier voor de Duitse onderzeevloot te dienen. Eind januari 1945 werd het ingezet om vluchtelingen te vervoeren. De veel gebruikte konvooi route langs de Stolpe bank ( ten noorden van Pommeren) leek redelijk veilig. Ondanks er 15 Russische onderzeeërs in de Oostzee operationeel waren, hadden deze weinig succes. Daarbij kwam dat het Duitse onderzeebootcommando in Gdynia een hele lage dunk hadden van de capaciteiten van de Sovjet onderzeeërs. Ze beschouwden de Oostzee ook meer als een soort trainingsgebied, de werkelijke onderzeeboot-oorlog werd uitgevoerd in de Atlantische Oceaan. Toen dan ook de Wilhelm Gustloff open zee koos- haar eerste reis na bijna 4 jaar- was het slechts vergezeld van een torpedoboot. Twee andere begeleidingsschepen waren wegens machineproblemen in Gdynia achtergebleven.
De slechte bescherming van het schip was niet het enige probleem. Aan boord waren er maar voor 5060 mensen reddingsboten en vlotten. Daarbij kwam ook nog dat de machines die de boten op het water moesten laten zakken door de bittere kou bevroren waren, zodat de reddingsboten buiten beschouwing gelaten konden worden. Wel had iedereen een zwemvest, maar de temperatuur van het water was zo laag dat niemand een lang verblijf daarin zou overleven. Ook bleek dat zodra het schip getroffen was en een "SOS" signaal uitzond, dit op een verkeerde frequentie gedaan werd waardoor ook nog eens kostbare tijd verloren ging.

Tekening van de Wilhelm Gustloff

Elf dagen later, op 10 februari trof de General Steuben eenzelfde lot en werd het getroffen door twee torpedo's gelanceerd vanuit dezelfde onderzeeër die de Gustloff tot zinken had gebracht. Hierop bevonden zich 5000 gewonde soldaten en vluchtelingen. Het schip zonk in 7 minuten. 3500 mensen kwamen hierbij om. Het schip was gebouwd in 1922, als een 17.500 BRT lijnboot in dienst van de Noord-Duitse Lloyd. Ook dit schip diende als hospitaalschip en zou derhalve niet aangevallen mogen worden volgens de Haagse Conventie. Maar de Sovjets beschouwden ieder Duits schip als een legaal doel. In totaal brachten Sovjet vliegtuigen en onderzeeërs 4 van de 13 Duitse hospitaal schepen en 8 van de 21 transportschepen die gewonde soldaten vervoerden tot zinken in de Oostzee.

De "Ontsnappingsroute"

De Goya werd drie weken voor het eind van de oorlog op 16 april 1945 tot zinken gebracht door een Russische onderzeeër, de L-3 . Het was een transportschip van 5230 BRT en vertrok uit Hela , gelegen op het gelijknamige schiereiland in de buurt van Danzig (Gdansk) met aan boord 7000 vluchtelingen en gewonde soldaten. Het bevond zich in een konvooi met vijf andere schepen. In de buurt van de Stolpe bank werd het echter opgemerkt door de commandant van de L-3( Konovalov) , een mijnenleggende Sovjet onderzeeër die ogenblikkelijk twee torpedo's naar de Goya stuurde. Deze troffen het schip midscheeps en in de achtersteven waardoor het in tweeën brak. Het zonk reeds na vier minuten en er waren slechts 183 overlevenden.
De L-3 was verreweg de meest succesvolle onderzeeër van de Sovjet, het had maar liefst 13 schepen doen zinken, waaronder de Duitse onderzeeër U-416. Ondanks de felle aanvallen was het de Duitse overheid gelukt om in de maand april 1945 toch nog 264.887 vluchtelingen te evacueren naar veiliger gebied, die anders zeker ten prooi waren gevallen aan de Sovjets en waarschijnlijk na marteling gedood zouden zijn. Daarbij vergeleken is het totaal aantal mensen dat in de Oostzee de dood hebben gevonden relatief klein. Maar het bovenstaande geeft wel de wreedheden weer die in oorlogstijd begaan werden.