Zodra je de praktijk van een tandarts binnenkomt raak je beduusd van de kreten die je dan in eens om je oren krijgt. Occlusaal, sealing, apex-resectie, buccaal, distaal, het draait je gewoon behoorlijk voor de ogen. Natuurlijk, dit is het vakjargon van de tandarts en zijn assistente.

Met de paar kreten die zijn blijven hangen ben ik Internet eens opgegaan om me enigszins in ons gebit te verdiepen. Een en ander bij elkaar gesprokkeld te hebben kwam ik tot het volgende resultaat.

Het gebit

Het gebit wordt gevormd door tanden en kiezen. De tanden en kiezen worden ook wel gebitselementen of kortweg elementen genoemd. Daarbij wordt een onderscheid gemaakt tussen het melkgebit en het blijvend gebit.

Op basis van vorm en functie worden de elementen ingedeeld in

• Snijtanden of incisieven
• Hoektanden of cuspidaten en
• Kiezen of (pre)molaren.

Met de incisieven kun je afbijten.
De incisieven uit de boven- en onderkaak werken samen als een soort schaar.
Met de hoektanden kun je voedsel grijpen en afscheuren. Met de (pre)molaren kun je kauwen.
Je kunt daarmee het voedsel vermalen voordat je het doorslikt.

GEBITSELEMENTEN

Het melkgebit bevat in totaal 20 elementen. Het blijvend gebit bevat in totaal 32 elementen. Deze elementen zijn gelijk verdeeld over de boven- en onderkaak. Per kaak bevat het melkgebit dus 10 elementen en het blijvend gebit 16 elementen. Per kaak vind je in het melkgebit :

• 4 incisieven
• 2 cuspidaten en
• 4 molaren

Opgeteld zijn dat dus inderdaad 10 elementen.

Zo vind je per kaak in het blijvend gebit:

• 4 incisieven
• 2 cuspidaten
• 4 premolaren en
• 6 molaren
  

En als je dit weer bij elkaar optelt kom je zoals was te verwachten uit op 16 elementen.
Zowel in het melkgebit als het blijvend gebit worden de middelste 2 incisieven centrale incisieven genoemd.
De 2 buitenste incisieven noemen we de laterale incisieven. Zij zijn wat kleiner van vorm dan de centrale incisieven.

Ons gebit is een belangrijk onderdeel van ons lichaam. Het is dan ook logisch dat dagelijkse verzorging en regelmatig tandartsbezoek noodzakelijk zijn om het gebit in goede staat te houden.
Er zijn 3 functies van het gebit te onderscheiden :

• de kauwfunctie. Dit is misschien wel de belangrijkste functie. De mondholte is het eerste onderdeel van het spijsverteringskanaal. Door de tanden en kiezen wordt het voedsel afgebeten en fijngemalen. Het wordt goed vermengd met veel speeksel, waarna het doorgeslikt kan worden.
  
• de spraak. Ook bij het spreken spelen de gebitselementen een grote rol. Behalve het gebit werken ook de tong, de lippen, de wangen en de neus nauw samen om de juiste klanken te maken.
  
• esthetiek. Dit is een deftig woord voor 'mooi uiterlijk' van het gebit. Een goed verzorgd gebit maakt een goede indruk. De stand van de voortanden bepaalt mede hoe het gelaat eruit ziet. Wanneer het gebit niet goed functioneert, kan dit gevolgen hebben voor de algehele gezondheid, bijvoorbeeld voor de spijsvertering. Ook ontstekingen aan het gebit of aan het tandvlees kunnen invloed hebben op de algehele gezondheid van de patiënt. Gebitsproblemen kunnen ook psychische en/of sociale gevolgen hebben.

Het 'two digit system'

Het 'two digit system' is een internationaal gebruikt systeem, dat alle gebitselementen een code geeft die bestaat uit twee cijfers. Deze twee cijfers worden als twee aparte cijfers uitgesproken. Dat wil zeggen dat de 21 wordt uitgesproken als de 'twee-een' en niet als 'eenentwintig'.
Het eerste cijfer is een aanduiding voor het betreffende kwadrant, het tweede cijfer is een aanduiding voor het betreffende element.
De kwadranten ontstaan door in gedachte een gebit in 4 gelijke delen te verdelen in boven en onder, en in links en rechts.

DE KWADRANTEN

De indeling naar boven en onder is logisch. Bij het bovenste gedeelte horen de elementen van de bovenkaak. Onder de horizontale lijn zitten de elementen van de onderkaak. De indeling naar links en rechts wordt bepaald door het links of rechts gelegen zijn ten opzichte van de mediaanlijn. Dit is de middellijn die ons lichaam precies in twee helften verdeelt.
De mediaanlijn loopt in het gebit dus precies tussen de centrale incisieven van boven- en onderkaak.
Bij het gebruik van de termen links en rechts wordt altijd geredeneerd vanuit de patiënt en dus niet vanuit de persoon die zich tegenover de patiënt bevindt en het gebit bekijkt.
Tevens wordt onderscheid gemaakt tussen blijvende dentitie en een melkdentitie
Aldus ontstaat de volgende indeling:

• het 1e kwadrant (= rechterbovenkaak blijvende dentitie)
• het 2e kwadrant (= linkerbovenkaak blijvende dentitie)
• het 3e kwadrant (= linkeronderkaak blijvende dentitie)
• het 4e kwadrant (= rechteronderkaak blijvende dentitie)
• het 5e kwadrant (= rechterbovenkaak melkdentitie)
• het 6e kwadrant (= linkerbovenkaak melkdentitie)
• het 7e kwadrant (= linkeronderkaak melkdentitie)
• het 8e kwadrant (= rechteronderkaak melkdentitie)

De gebitselementen worden genummerd te beginnen bij 1, vanaf de mediaanlijn oplopend richting het gebied van de kiezen tot maximaal nummer 8.

Voor de blijvende dentitie gaat dat als volgt:

 1 = centrale incisief
 2 = laterale incisief
 3 = cuspidaat
 4 = eerste premolaar
 5 = tweede premolaar
 6 = eerste molaar
 7 = tweede molaar
 8 = derde molaar

Voor de melkdentitie:

 1 = centrale melkincisief
 2 = laterale melkincisief
 3 = melkcuspidaat
 4 = eerste melkmolaar
 5 = tweede melkmolaar

De koppeling van een cijfer voor een kwadrant met het plaatsnummer van een bepaald element geeft uiteindelijk het elementnummer.
In de gebitsboog staan de elementen tegen elkaar aan. Het contactoppervlak is zeer klein: het contactpunt. Onder het contactpunt bevindt zich een ruimte tussen de elementen: de interdentale of approximale ruimte. De vlakken aan die kant heten dan ook de approximale vlakken. Samengevat heeft ieder gebitselement dus 5 vlakken:

• het occlusale vlak of de incisale rand: Dit is de bovenkant van ieder gebitselement. Bij kiezen (premolaren en molaren) spreken we van een kauwvlak,het occlusale vlak. Bij snij- en hoektand (incisieven en cuspidaten) is dit een snijrand, de incisale rand
• het mesiale vlak: Dit is het approximale vlak aan de kant van de mediaanlijn
• het distale vlak: Dit is het approximale vlak dat afgekeerd is van de mediaanlijn, dus precies tegenover het mesiale vlak
• het buccale of labiale vlak: Dit is het vlak dat aan de buitenkant van ieder gebitselement ligt. Dit is dus het vlak dat tegen de lippen of de wang aan ligt. Bij frontelementen spreken we van labiale vlakken, bij de zijdelingse delen zijn dit de buccale vlakken
• het linguale of palatinale vlak. Dit is het vlak dat aan de binnenkant van ieder gebitselement ligt, dus aan de tong- of verhemeltezijde. Bij onderelementen spreken we van linguale vlakken, de bovenelementen hebben palatinale vlakken.

Het gebitselement

Een tand of kies bestaat uit twee delen. Het ene deel dat zichtbaar is in de mond en het andere onzichtbare deel waarmee het vastzit in de kaak. Het zichtbare deel heet de kroon en het onzichtbare deel heet de wortel.
De kroon van een tand of een kies wordt bedekt door een stevige laag glazuur.
Onder dat glazuur bevindt zich het tandbeen of dentine. In de kern van dat dentine bevindt zich de zenuwholte of pulpaholte. In deze pulpaholte bevinden zich de tandzenuw en wat bloedvaten en lymfevaten. Het geheel van zenuw, bloed- en lymfevaten noemen we de pulpa, dat verklaart waarom we spreken van een pulpaholte.
Alleen de kroon van een tand of kies is bedekt met glazuur. De wortel bestaat alleen uit dentine met daarin de uitlopers van cellen die zich bevinden in de pulpaholte. Het verschil tussen het glazuur en het dentine is opvallend.
Glazuur is licht van kleur tot bijna wit, terwijl het dentine gelig bruin van kleur is. De grens tussen het glazuur en het dentine is door dit kleurverschil erg opvallend.
Deze grens heet de glazuur-dentinegrens.
Het meer kwetsbare dentine van de wortel van een tand of kies is bedekt met een stevig vlies. Als een sealverpakking zit dit vlies strak om de wortel. We noemen dit vlies het wortelvlies of periodontium. Het wortelcement zorgt voor een stevige verbinding tussen de wortel en dit vlies. De verbinding van het wortelvlies met het kaakbot heet de lamina cribrosa.
Bij een tand en een kies wordt de grens tussen de kroon (met glazuur bedekt) en de wortel (niet met glazuur bedekt) de glazuur-cementgrens genoemd.
De tand of kies zit met de wortel verankerd in het kaakbot. De ruimte in het kaakbot die plaats biedt aan de wortel heet de tandkas of alveolus.
In het wortelvlies lopen heel veel korte vezeltjes. Deze constructie van vele strakke vezeltjes tussen de twee vliezen zorgt voor de verankering van de tand en kies in het kaakbot en heeft een schokbrekerfunctie bij het opvangen van krachten op het gebitselement. De ruimte waarin deze korte vezeltjes lopen heet parodontale spleet of (meer gebruikelijk) de periodontale spleet. De periodontale spleet loopt helemaal rondom de wortel van een tand of kies.
Het uiteinde van de wortel van een tand of kies heet de wortelpunt of apex.
In deze apex zit een kleine opening waardoor het pulpaweefsel (het geheel van zenuw, bloed- en lymfevaten) de pulpaholte binnengaat. Deze opening noemen we het foramen of heel deftig het foramen apicale.
De bovenkant van een kies is opgebouwd uit knobbels. Hierdoor grijpen de boven- en onderkiezen beter in elkaar. Dat geeft een goede kauwfunctie.
Tussen de knobbels zien we groeven in het glazuur op het kauwvlak van een kies. Een dergelijke groef noemen we een fissuur.

Voor diegenen die meer willen weten verwijs ik naar het Internet, met enkele van de hier gebezigde vaktermen zal het niet moeilijk zijn andere artikelen over dit onderwerp te vinden.